گواهی سپرده کالایی چیست؟ انواع و نحوه خرید + نکات مهم

گواهی سپرده کالایی اوراقی است که مالکیت مقدار مشخصی کالا را نشان می‌دهد و امکان معامله آن بدون تحویل فیزیکی فراهم است. در ادامه مطلب، به مفهوم گواهی سپرده، دارایی پایه، قیمت، سررسید، نحوه خرید و فروش، مزایا، معایب و حداقل سرمایه لازم برای ورود به این بازار پرداخته‌ایم.

خلاصه:

• گواهی سپرده کالایی چیست و کاربرد آن: اوراقی که مالکیت مقدار مشخصی کالا را نشان می‌دهد و امکان معامله بدون تحویل فیزیکی را فراهم می‌کند.
• قیمت، دارایی پایه و سررسید: قیمت گواهی بر اساس قیمت دارایی پایه در بازار تعیین می‌شود و هر گواهی دارای تاریخ سررسید است که پس از آن باید کالا تحویل گرفته شود.
• حداقل سرمایه و نحوه معامله: حداقل سرمایه برابر با قیمت یک گواهی به‌اضافه کارمزد است و خرید و فروش گواهی‌ها مانند معاملات سهام از طریق بورس انجام می‌شود.

گواهی سپرده کالایی چیست؟

گواهی سپرده کالایی، اوراق بهاداری است که نشان‌دهنده مالکیت مقدار مشخصی از یک کالای استاندارد است که در انبارهای مورد تایید بورس کالا نگهداری می‌شود. این گواهی به‌جای خودِ کالا در بورس معامله می‌شود و به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهد بدون تحویل فیزیکی، روی کالاهایی مانند زعفران، طلا، پسته، سیمان و سایر محصولات سرمایه‌گذاری کنند.

به‌عبارت ساده‌تر

«وقتی یک کالا به انبار استاندارد بورس تحویل داده می‌شود، در ازای آن گواهی سپرده صادر می‌شود و این گواهی مانند سهام در بازار خرید و فروش می‌شود. دارنده آن در صورت تمایل می‌تواند کالا را تحویل بگیرد یا گواهی را بفروشد.»

گواهی سپرده کالایی باعث شفافیت قیمت، کاهش هزینه‌های نگهداری و افزایش نقدشوندگی کالاها می‌شود و یکی از ابزارهای مهم سرمایه‌گذاری در بورس کالای ایران به‌شمار می‌آید.

دارایی پایه چیست؟

دارایی پایه به کالایی گفته می‌شود که گواهی سپرده کالایی بر اساس مقدار مشخصی از آن صادر می‌شود. به عبارت دیگر، دارایی پایه همان کالایی است که پشتوانه گواهی سپرده را تشکیل می‌دهد و ارزش آن در معاملات بورس مشخص‌کننده قیمت گواهی است.

مثال:
اگر بخواهید از بورس کالا گواهی سپرده سیمان خریداری کنید، سیمان همان دارایی پایه این گواهی محسوب می‌شود. به همین ترتیب، برای گواهی سپرده زعفران، سکه طلا، میلگرد یا هر کالای دیگری، همان کالا دارایی پایه خواهد بود.

قیمت گواهی سپرده چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت گواهی سپرده کالایی بر اساس قیمت دارایی پایه در بازار فیزیکی مشخص می‌شود. یعنی ارزش هر گواهی سپرده به قیمت واقعی کالای پشتوانه آن در بازار وابسته است.

مثال:
اگر قصد خرید گواهی سپرده سکه طلا را داشته باشید، قیمت این گواهی مطابق با قیمت نقدی سکه در بازار فیزیکی تعیین می‌شود. به همین ترتیب، برای گواهی سپرده زعفران، سیمان، میلگرد یا هر کالای دیگر، قیمت گواهی سپرده برابر با ارزش واقعی همان کالا در بازار خواهد بود.

مطالب مرتبط: صندوق املاک و مستغلات بورس چیست؟ از کجا بخریم؟

سررسید گواهی سپرده چیست؟

هر گواهی سپرده کالایی دارای تاریخی مشخص به نام سررسید است. وقتی عرضه‌کننده کالا، محصول خود را به انبار بورس کالا تحویل می‌دهد و گواهی سپرده مربوطه را دریافت می‌کند، تاریخ سررسید در این گواهی درج می‌شود.

افرادی که قصد خرید گواهی سپرده را دارند باید به تاریخ سررسید توجه کنند، زیرا پس از این تاریخ:

• دارنده گواهی باید نسبت به دریافت کالای مربوطه اقدام کند.
• امکان خرید و فروش گواهی سپرده پایان می‌یابد و معامله آن پس از سررسید ممکن نیست.

آیا برای دریافت کالا باید تا زمان سررسید صبر کرد؟

خیر. افرادی که می‌خواهند کالا را پیش از تاریخ سررسید دریافت کنند، می‌توانند با هماهنگی با کارگزار، درخواست تحویل فیزیکی کالا را قبل از سررسید ثبت کنند.

نحوه دریافت کالا قبل از زمان سررسید

1. ارسال درخواست تحویل فیزیکی کالا به کارگزاری خود.
2. کارگزاری مکاتبات لازم با انبار بورس کالا را انجام می‌دهد تا امکان تحویل فراهم شود.
3. پس از تایید، به فرد درخواست‌کننده اطلاع داده می‌شود تا برای دریافت کالا به انبار مراجعه کند.

محدودیت دریافت کالا قبل از سررسید

برای تحویل پیش از سررسید، معمولاً حداقل میزان مشخصی از کالا باید دریافت شود.

• مثال: برای دریافت زعفران قبل از سررسید، حداقل ۵۰۰ گرم که معادل ۵۰۰ گواهی سپرده زعفران است، قابل تحویل است.
• در حالی که در زمان سررسید، چنین محدودیتی وجود ندارد و امکان دریافت هر میزان کالای موجود در گواهی سپرده وجود دارد.

تاریخچه و شکل‌گیری گواهی سپرده کالایی در ایران

استفاده از گواهی سپرده کالایی محدود به ایران نیست و در بسیاری از بورس‌های کالایی معتبر دنیا نیز رواج دارد. کشورهایی مانند قزاقستان، هند، آفریقای جنوبی و همچنین بورس فلزات لندن، از جمله بازارهایی هستند که این ابزار را با سازوکارهای مشابه به‌کار گرفته‌اند.

• گواهی سپرده کالایی در ایران در سال ۱۳۹۳ با تصویب شورای عالی بورس رسمیت یافت و از سال ۱۳۹۴ به‌صورت عملی، ابتدا در بخش کشاورزی و سپس در بازار سکه و طلا مورد استفاده قرار گرفت.
• موفقیت اجرای اولیه این ابزار باعث توسعه انبارهای استاندارد و گسترش کاربرد آن به کالاهای متنوع‌تر شد و جایگاه مهمی در تأمین مالی و سرمایه‌گذاری پیدا کرد.
• در سطح جهانی، این ابزار در بورس‌های معتبر مانند هند، آفریقای جنوبی و بورس فلزات لندن رواج دارد و بر پایه انبار استاندارد و قبض انبار معتبر فعالیت می‌کند.

اگرچه نحوه اجرای معاملات در هر یک از این بورس‌ها ممکن است متفاوت باشد، اما همه آن‌ها از اصول مشترکی پیروی می‌کنند. مهم‌ترین این اصول، نگهداری کالا در انبارهای استاندارد، تحویل کالای مورد تأیید و صدور قبض انبار است. در این قبض، اطلاعاتی مانند مشخصات کمی و کیفی کالا، تاریخ اعتبار و نام مالک ثبت می‌شود و امکان خرید و فروش آن در بازار فراهم می‌گردد.

بیشترین نمونه‌های موفق گواهی سپرده کالایی در بورس‌هایی دیده می‌شود که تمرکز اصلی آن‌ها بر محصولات کشاورزی است. بورس کشاورزی ابوجا در نیجریه، بورس مالاوی و بورس SAFEX در آفریقای جنوبی از جمله این مراکز هستند که زیرساخت مناسبی برای این نوع معاملات ایجاد کرده‌اند.

همچنین در حوزه کالاهای صنعتی و فلزات، بورس فلزات لندن نقش مهمی در مدیریت و توسعه معاملات مبتنی بر گواهی سپرده ایفا می‌کند.

گواهی سپرده کالایی برای نخستین‌بار در خردادماه سال ۱۳۹۳ و با تصویب شورای عالی بورس و اوراق بهادار، به‌عنوان یکی از ابزارهای نوین مالی وارد بازار سرمایه ایران شد. پس از این مصوبه، زمینه استفاده عملی از این ابزار فراهم گردید و در سال ۱۳۹۴، دولت به‌صورت آزمایشی از آن برای تأمین مالی و ساماندهی فروش محصولات کشاورزی استفاده کرد.

در این دوره، محصولاتی مانند ذرت تولیدی استان‌های فارس، کرمانشاه و خوزستان از طریق گواهی سپرده کالایی عرضه شدند تا بهره‌وری در بخش کشاورزی افزایش یابد و روند فروش شفاف‌تر شود. این تجربه اولیه نتایج مثبتی به همراه داشت و باعث شد اعتماد فعالان بازار به این ابزار بیشتر شود.

در ادامه و در اواخر سال ۱۳۹۴، گواهی سپرده کالایی وارد بازار سکه و طلا شد و دامنه کاربرد آن گسترش یافت.

با موفقیت معاملات انجام‌شده، بورس کالای ایران اقدام به پذیرش انبارهای جدید و توسعه زیرساخت‌های لازم کرد تا امکان استفاده از این ابزار در سایر بازارها و برای کالاهای متنوع‌تر فراهم شود. از آن زمان تاکنون، گواهی سپرده کالایی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم تأمین مالی و سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه کشور شناخته می‌شود.

سازوکار گواهی سپرده کالایی چگونه است؟

سازوکار گواهی سپرده کالایی بر پایه تحویل کالا به انبارهای مورد تأیید بورس و معامله اوراق نماینده آن در بازار سرمایه شکل گرفته است. این فرآیند به‌طور خلاصه شامل مراحل زیر می‌شود:

ابتدا تولیدکننده یا مالک کالا، محصول خود را به یکی از انبارهای استاندارد و مورد تأیید بورس کالا تحویل می‌دهد. در این مرحله، کیفیت، وزن و مشخصات کالا توسط کارشناسان بررسی و تأیید می‌شود تا با استانداردهای بورس مطابقت داشته باشد.

پس از تأیید کالا، انبار مربوطه یک قبض انبار صادر می‌کند که حاوی اطلاعاتی مانند نوع کالا، مقدار، درجه کیفیت و نام مالک است. بر اساس این قبض، گواهی سپرده کالایی به‌صورت الکترونیکی در سامانه بورس ثبت می‌شود و به نام مالک کالا صادر می‌گردد.

در مرحله بعد، این گواهی مانند سهام در سامانه معاملات بورس قابل خرید و فروش است. سرمایه‌گذاران می‌توانند بدون جابه‌جایی فیزیکی کالا، گواهی را معامله کرده و از نوسانات قیمت آن سود ببرند.

در نهایت، دارنده گواهی سپرده در صورت تمایل می‌تواند با مراجعه به انبار و ارائه مدارک لازم، کالای واقعی را تحویل بگیرد. همچنین اگر قصد دریافت فیزیکی نداشته باشد، می‌تواند گواهی خود را در بازار به فروش برساند. به این ترتیب، گواهی سپرده کالایی امکان معامله شفاف، سریع و کم‌هزینه کالا را فراهم می‌کند.

انواع گواهی سپرده کالایی در بورس ایران

در بورس کالای ایران، گواهی سپرده کالایی بر اساس نوع دارایی پایه به چند دسته اصلی تقسیم می‌شود که هر کدام کاربرد و ویژگی‌های خاص خود را دارند. مهم‌ترین انواع آن عبارت‌اند از:

گواهی سپرده محصولات کشاورزی

این نوع گواهی مربوط به محصولات کشاورزی استاندارد شده است که پس از تحویل به انبارهای مورد تایید بورس معامله می‌شوند. هدف اصلی آن، حمایت از کشاورزان و ایجاد بازار شفاف برای محصولات است.
نمونه‌ها: زعفران، پسته، زیره سبز، برنج، خرما و کشمش

گواهی سپرده فلزات گران‌بها

در این دسته، دارایی پایه معمولاً فلزات ارزشمند است که بیشترین استقبال سرمایه‌گذاران را دارند. این گواهی‌ها بیشتر با هدف حفظ ارزش سرمایه و سرمایه‌گذاری بلندمدت استفاده می‌شوند.
نمونه‌ها: سکه طلا، شمش طلا، نقره

گواهی سپرده فلزات و کالاهای صنعتی

این نوع گواهی مربوط به محصولات صنعتی و فلزی است که در صنایع مختلف کاربرد دارند و نقش مهمی در تامین مواد اولیه تولید کنندگان ایفا می‌کنند.
نمونه‌ها: فولاد، مس، آلومینیوم، سیمان

گواهی سپرده کالاهای معدنی و ساختمانی

برخی از مواد معدنی و مصالح ساختمانی نیز از طریق گواهی سپرده در بورس معامله می‌شوند و به شفاف‌سازی قیمت در این بازار کمک می‌کنند.
نمونه‌ها: سیمان، سنگ‌آهن، مواد معدنی فرآوری‌شده

گواهی سپرده کالایی مبتنی بر دارایی‌های خاص

این گروه شامل کالاهایی است که به‌صورت محدود یا در دوره‌های خاص وارد بازار می‌شوند و معمولاً با توجه به نیاز بازار توسعه پیدا می‌کنند.
نمونه‌ها: برخی فرآورده‌های نفتی یا محصولات خاص صادراتی

به‌طور کلی، تنوع گواهی‌های سپرده کالایی در بورس ایران باعث شده سرمایه‌گذاران با سرمایه‌های مختلف بتوانند متناسب با اهداف خود، در بازار کالا فعالیت کنند.

نحوه خرید و فروش گواهی سپرده کالایی

خرید و فروش گواهی سپرده کالایی در بورس کالا روندی مشابه معاملات سهام دارد و سرمایه‌گذاران می‌توانند به‌صورت آنلاین و غیرحضوری آن را انجام دهند. مراحل اصلی این فرآیند به شرح زیر است:

۱. دریافت کد بورسی و ثبت‌نام در سجام

برای شروع، ابتدا باید در سامانه سجام ثبت‌نام کرده و کد بورسی دریافت کنید. این کد، مجوز ورود شما به بازار سرمایه و انجام معاملات گواهی سپرده کالایی است.

۲. انتخاب کارگزاری و دریافت دسترسی معاملات آنلاین

پس از دریافت کد بورسی، باید در یکی از کارگزاری‌های معتبر حساب معاملاتی باز کنید. سپس نام کاربری و رمز عبور سامانه معاملات آنلاین در اختیار شما قرار می‌گیرد.

۳. واریز وجه به حساب معاملاتی

قبل از ثبت سفارش خرید، لازم است مبلغ مورد نظر را به حساب معاملاتی خود واریز کنید تا امکان انجام معامله فراهم شود.

۴. جست‌وجوی نماد گواهی سپرده

در سامانه معاملات، نماد مربوط به گواهی سپرده کالایی مورد نظر خود (مانند زعفران، سکه یا سیمان) را جست‌وجو کرده و اطلاعات آن را بررسی کنید.

۵. ثبت سفارش خرید یا فروش

در این مرحله می‌توانید سفارش خود را با تعیین قیمت و تعداد واحدها ثبت کنید. در صورت تطبیق سفارش شما با سفارش طرف مقابل، معامله انجام می‌شود.

۶. تسویه و ثبت مالکیت

پس از انجام معامله، گواهی سپرده به نام شما در سامانه سپرده‌گذاری مرکزی ثبت می‌شود و مالک رسمی آن خواهید بود.

۷. امکان تحویل فیزیکی کالا (در صورت تمایل)

اگر قصد دریافت کالای واقعی را داشته باشید، می‌توانید با مراجعه به انبار مربوطه و پرداخت هزینه‌های انبارداری، کالا را تحویل بگیرید. در غیر این صورت، می‌توانید گواهی خود را نگهداری یا دوباره در بازار بفروشید.

۸. فروش گواهی سپرده کالایی

برای فروش کافی است نماد مورد نظر را انتخاب کرده و سفارش فروش ثبت کنید. پس از انجام معامله، مبلغ حاصل طبق قوانین تسویه به حساب شما واریز می‌شود.

مراحل دریافت گواهی سپرده کالایی برای تولیدکنندگان

تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا برای دریافت گواهی سپرده کالایی باید مراحل مشخصی را طی کنند تا کالای آن‌ها وارد چرخه معاملات بورس شود. این فرآیند به‌گونه‌ای طراحی شده که کیفیت کالا حفظ شده و معاملات به‌صورت شفاف انجام شود. مراحل اصلی به شرح زیر است:

۱. انتخاب انبار مورد تایید بورس کالا

در گام نخست، تولیدکننده باید یکی از انبارهای استاندارد و مورد تأیید بورس کالا را انتخاب کند. این انبارها دارای مجوز رسمی بوده و از نظر شرایط نگهداری، امنیت و کنترل کیفیت مورد تأیید هستند.

۲. تحویل کالا به انبار

پس از انتخاب انبار، کالا به محل مورد نظر منتقل و تحویل داده می‌شود. در این مرحله، مشخصات اولیه مانند نوع کالا، وزن و بسته‌بندی ثبت می‌گردد.

۳. بررسی کیفیت و استانداردسازی کالا

کارشناسان انبار یا نمایندگان بورس، کیفیت و ویژگی‌های کالا را از نظر استانداردهای تعیین‌شده بررسی می‌کنند. در صورت مطابقت با معیارها، کالا برای صدور گواهی تأیید می‌شود.

۴. صدور قبض انبار

بعد از تأیید نهایی، قبض انبار رسمی صادر می‌شود که شامل اطلاعات دقیق کالا، مشخصات مالک و تاریخ نگهداری است. این قبض، مبنای صدور گواهی سپرده کالایی محسوب می‌شود.

۵. ثبت اطلاعات در سامانه بورس

اطلاعات مربوط به قبض انبار در سامانه بورس کالا ثبت می‌شود و گواهی سپرده کالایی به‌صورت الکترونیکی به نام تولیدکننده صادر می‌گردد.

۶. دریافت گواهی سپرده کالایی

پس از ثبت نهایی، تولیدکننده مالک گواهی سپرده می‌شود و می‌تواند آن را در بازار بورس عرضه کند یا برای مدتی نگهداری نماید.

۷. عرضه گواهی در بازار و فروش کالا

در این مرحله، تولیدکننده می‌تواند گواهی سپرده خود را از طریق کارگزاری در بورس کالا به فروش برساند و سرمایه مورد نیاز خود را سریع‌تر تامین کند.

۸. تسویه مالی و دریافت وجه

پس از انجام معامله، مبلغ فروش طبق مقررات بورس تسویه شده و به حساب تولیدکننده واریز می‌شود.

مزایای گواهی سپرده کالایی برای سرمایه‌گذاران

گواهی سپرده کالایی مزایای متعددی برای سرمایه‌گذاران دارد و به آن‌ها امکان می‌دهد با ریسک کمتر و شفافیت بیشتر در بازار کالا فعالیت کنند. مهم‌ترین مزایای این ابزار عبارت‌اند از:

• حذف نیاز به نگهداری فیزیکی کالا: سرمایه‌گذاران بدون درگیر شدن با مشکلاتی مانند حمل‌ونقل، انبارداری شخصی و نگهداری کالا، می‌توانند روی دارایی‌های کالایی سرمایه‌گذاری کنند.
• شفافیت قیمت و معاملات: تمام معاملات گواهی سپرده در بستر بورس انجام می‌شود و قیمت‌ها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌گردد. این موضوع از قیمت‌سازی و معاملات غیرشفاف جلوگیری می‌کند.
• نقدشوندگی بالا: گواهی سپرده کالایی مانند سهام، به‌راحتی در بازار قابل خرید و فروش است و سرمایه‌گذار می‌تواند در صورت نیاز، سریعاً دارایی خود را به پول نقد تبدیل کند.
• امکان سرمایه‌گذاری با مبالغ کم: بسیاری از گواهی‌های سپرده به واحدهای کوچک تقسیم می‌شوند و افراد می‌توانند با سرمایه محدود نیز وارد این بازار شوند.
• کاهش ریسک سرقت و آسیب کالا: از آن‌جایی که کالا در انبارهای استاندارد و تحت نظارت بورس نگهداری می‌شود، خطر سرقت، خرابی یا افت کیفیت به حداقل می‌رسد.
• امکان تحویل فیزیکی در صورت نیاز: سرمایه‌گذار در صورت تمایل می‌تواند با ارائه گواهی، کالای واقعی را تحویل بگیرد و مالکیت فیزیکی آن را نیز داشته باشد.
• تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری: گواهی سپرده کالایی به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند دارایی‌های خود را در کنار سهام، صندوق‌ها و اوراق، متنوع کرده و ریسک کلی سبد را کاهش دهند.
• پوشش ریسک تورم: سرمایه‌گذاری روی کالاهایی مانند طلا و محصولات اساسی، می‌تواند تا حد زیادی ارزش سرمایه را در برابر تورم حفظ کند.
• امنیت حقوقی و قانونی: معاملات گواهی سپرده تحت نظارت سازمان بورس و بورس کالا انجام می‌شود و از نظر حقوقی از پشتوانه قانونی برخوردار است.

مزایای گواهی سپرده کالایی برای تولیدکنندگان

گواهی سپرده کالایی علاوه بر سرمایه‌گذاران، مزایای قابل‌توجهی برای تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا نیز دارد و به آن‌ها کمک می‌کند محصولات خود را در یک بستر رسمی و رقابتی عرضه کنند. مهم‌ترین مزایای این ابزار برای تولیدکنندگان عبارت‌اند از:

• دسترسی به بازار رسمی و شفاف: تولیدکنندگان با استفاده از گواهی سپرده کالایی می‌توانند محصولات خود را در بورس کالا عرضه کنند و از یک بازار قانونی، منظم و قابل اعتماد بهره‌مند شوند.
• کشف قیمت واقعی کالا: قیمت کالا در بورس بر اساس عرضه و تقاضای واقعی تعیین می‌شود. این موضوع باعث می‌شود تولید کننده محصول خود را با نرخ منصفانه و به‌دور از قیمت‌گذاری‌های غیرواقعی بفروشد.
• کاهش وابستگی به واسطه‌ها: با ورود مستقیم به بورس، نقش دلالان و واسطه‌ها کاهش می‌یابد و سود حاصل از فروش، بیشتر نصیب تولیدکننده می‌شود.
• تأمین مالی سریع و آسان: تولیدکنندگان می‌توانند بلافاصله پس از صدور گواهی، آن را در بازار عرضه کرده و نقدینگی مورد نیاز خود را در زمان کوتاه تأمین کنند.
• کاهش هزینه‌های بازاریابی و فروش: عرضه کالا در بورس نیاز به تبلیغات گسترده و شبکه توزیع پیچیده ندارد و هزینه‌های جانبی فروش را کاهش می‌دهد.
• افزایش اعتبار و اعتماد بازار: حضور در بورس کالا و عرضه محصول از طریق گواهی سپرده، اعتبار تولیدکننده را نزد خریداران و فعالان بازار افزایش می‌دهد.
• امکان نگهداری استاندارد کالا: کالاها در انبارهای مورد تأیید بورس و تحت شرایط استاندارد نگهداری می‌شوند که از افت کیفیت و خسارت‌های احتمالی جلوگیری می‌کند.
• برنامه‌ریزی بهتر برای تولید: با اطلاع از قیمت‌های شفاف و روند بازار، تولیدکنندگان می‌توانند تصمیم‌گیری دقیق‌تری درباره میزان تولید، زمان عرضه و فروش داشته باشند.

معایب و محدودیت‌های گواهی سپرده کالایی

با وجود مزایای فراوان، گواهی سپرده کالایی دارای معایب و محدودیت‌هایی نیز است که سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان باید آن‌ها را در نظر داشته باشند. مهم‌ترین این نکات عبارت‌اند از:

• هزینه‌های انبارداری و نگهداری: برای صدور گواهی سپرده، کالا باید در انبارهای استاندارد نگهداری شود و این موضوع مستلزم پرداخت هزینه انبارداری و خدمات جانبی است که بر سود نهایی تأثیر می‌گذارد.
• محدودیت کالاهای قابل معامله: تمام کالاها قابلیت صدور گواهی سپرده ندارند و تنها کالاهای استانداردشده و مورد تأیید بورس می‌توانند وارد این بازار شوند، بنابراین دسترسی به برخی محصولات محدود است.
• ریسک نوسانات بازار: قیمت کالاها در بورس تابع عرضه و تقاضا است و ممکن است نوسانات قابل توجهی داشته باشد. این موضوع می‌تواند باعث کاهش ارزش سرمایه‌گذاری در کوتاه‌مدت شود.
• وابستگی به کیفیت انبار و صدور قبض صحیح: هرگونه مشکل در نگهداری کالا یا خطا در صدور قبض انبار می‌تواند مالکیت و ارزش گواهی سپرده را تحت تأثیر قرار دهد.
• پیچیدگی برای تازه‌کارها: افرادی که تجربه فعالیت در بورس یا معاملات کالایی را ندارند، ممکن است روند ثبت، معامله و تحویل کالا را پیچیده و زمان‌بر ببینند.
• محدودیت نقدشوندگی برای برخی کالاها: در حالی که گواهی سپرده کالایی به‌طور کلی نقدشوندگی بالایی دارد، اما برای کالاهای کمتر معامله‌شده یا با حجم پایین، ممکن است فروش سریع دشوار باشد.

ساعات معاملات گواهی سپرده کالایی

گواهی سپرده کالایی ابزاری است که امکان معامله کالاهای مختلف را بدون نیاز به جابه‌جایی فیزیکی فراهم می‌کند. هر دارایی پایه، نماد معاملاتی مخصوص به خود را دارد و ساعات و نحوه انجام معاملات آن براساس دستورالعمل‌های بورس کالا مشخص شده است.

سرمایه‌گذاران می‌توانند با اطلاع از این ساعات، بهترین زمان برای خرید یا فروش گواهی سپرده کالایی را انتخاب کنند.

در ادامه، ساعات و روزهای معاملاتی مهم‌ترین دارایی‌های پایه در بورس کالای ایران آمده است:

دارایی پایه	نماد معاملاتی	واحد	تاریخ سررسید	ساعت و روزهای معاملاتی	نحوه انجام معامله
وانت T9 کرمان خودرو	KMCT9	هر گواهی سپرده 0.0001 خودرو	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
مس کاتد	CopperCthd	1 کیلوگرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
میلگرد	SteelRebar	1 کیلوگرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
قیر	Bitumen	1 کیلوگرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
شمش روی	ZincIngot	1 کیلوگرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
گندله سنگ آهن	IronOrePlt	1 کیلوگرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
سکه طلا	GoldCoin	هر گواهی یک سکه	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
شمش طلا	GoldBar	0.1 گرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
شمش نقره	SilverBar	1 گرم	ندارد	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 11:45 الی 12، حراج پیوسته 12 الی 18	پیوسته
زعفران نگین	زعف0410پ05	1 گرم	1404/10/10	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 8:45 الی 9، حراج پیوسته 9 الی 15	پیوسته
برنج طارم	برن0503پ01	1 کیلوگرم	1405/03/31	شنبه تا چهارشنبه: پیش‌گشایش 8:45 الی 9، حراج پیوسته 9 الی 15	پیوسته
سیمان تیپ2	سي تيپ2ن33	1 کیلوگرم	ندارد	دوشنبه، سه‌شنبه: پیش‌گشایش 12:45 الی 14، حراج تک قیمتی 14	ناپیوسته
شیشه فلوت	نمادهای شیشه	متر مربع	ندارد	دوشنبه: پیش‌گشایش 12:45 الی 14، حراج تک قیمتی 14	ناپیوسته

کارمزدهای گواهی سپرده کالایی

کارمزد معاملات گواهی سپرده کالایی شامل بخش‌های مختلفی است که بسته به نوع کالا (سکه طلا یا سایر کالاها) متفاوت است. این کارمزدها به میلیون ریال محاسبه می‌شوند و شامل کارمزد کارگزار، بورس کالا، سپرده‌گذاری، سازمان بورس و مدیریت فناوری است.

کارمزد معاملات گواهی سپرده کالایی (به جز سکه طلا)

شرح کارمزد	خرید	فروش	جمع	حداکثر مبلغ خرید	حداکثر مبلغ فروش	جمع
کارمزد کارگزاران	0.0015	0.0015	0.003	100	100	200
کارمزد بورس کالا	0.0004	0.0004	0.0008	100	100	200
کارمزد سپرده‌گذاری	0.00025	0.00025	0.0005	100	100	200
حق نظارت سازمان بورس	0.0001	0.0001	0.0002	50	50	100
کارمزد مدیریت فناوری	0.00015	0.00015	0.0003	100	100	200
جمع کل	0.0024	0.0024	0.0048	450	450	900

نکته: نرخ کارمزد معاملات بلوک مشابه بازار عادی است، اما سقف کارمزد بورس کالا در معاملات بلوک ۲ برابر بازار عادی می‌باشد.

کارمزد معاملات گواهی سپرده کالایی سکه طلا

شرح کارمزد	خرید	فروش	جمع	حداکثر مبلغ خرید	حداکثر مبلغ فروش	جمع
کارمزد کارگزاران	0.00075	0.00075	0.0015	100	100	200
کارمزد بورس کالا	0.0002	0.0002	0.0004	50	50	100
حق نظارت سازمان بورس	0.0001	0.0001	0.0002	50	50	100
کارمزد سپرده‌گذاری مرکزی	0.000125	0.000125	0.00025	50	50	100
کارمزد مدیریت فناوری	0.000075	0.000075	0.00015	50	50	100
جمع کل	0.00125	0.00125	0.0025	300	300	600

نکته: کارمزد معاملات سکه طلا پایین‌تر از سایر کالاها است و مشابه معاملات عادی، سقف کارمزد معاملات بلوک در بورس کالا ۲ برابر بازار عادی می‌باشد.

حداقل سرمایه لازم برای خرید گواهی سپرده کالایی

حداقل سرمایه لازم برای خرید گواهی سپرده کالایی بستگی به نوع دارایی پایه و تعداد گواهی‌های موردنظر برای خرید دارد.

• هر گواهی سپرده، نماینده مقدار مشخصی از کالا است؛ برای مثال:
  • زعفران نگین: هر گواهی برابر با ۱ گرم زعفران
  • سکه طلا: هر گواهی برابر با یک سکه طلا
  • میلگرد یا سیمان: هر گواهی برابر با ۱ کیلوگرم کالا
• بنابراین حداقل سرمایه برابر است با قیمت یک گواهی سپرده از کالا موردنظر به اضافه کارمزد معاملات.

مثال‌ها:

1. اگر قیمت هر گواهی زعفران نگین ۱۰ میلیون ریال باشد و کارمزد خرید آن حدود ۱۲۵ هزار ریال باشد، حداقل سرمایه لازم برای خرید یک گواهی حدود ۱۰,۱۲۵,۰۰۰ ریال خواهد بود.
2. برای خرید یک گواهی سکه طلا با قیمت ۱۵۰ میلیون ریال و کارمزد ۱۸۷,۵۰۰ ریال، حداقل سرمایه لازم حدود ۱۵۰,۱۸۷,۵۰۰ ریال است.

 نکته:

• برای کالاهایی که تحویل پیش از سررسید محدودیت دارند (مثل زعفران)، باید حداقل تعداد گواهی لازم برای تحویل فیزیکی (مثلاً ۵۰۰ گواهی) را در نظر گرفت، در این صورت حداقل سرمایه لازم به مراتب بالاتر خواهد بود.
• برای سرمایه‌گذاری صرفاً در بازار مالی (بدون دریافت کالا)، می‌توان با خرید حتی یک گواهی وارد بازار شد.

سخن آخر

گواهی سپرده کالایی ابزاری شفاف و کم‌هزینه برای سرمایه‌گذاری روی کالاهاست که هم برای سرمایه‌گذاران و هم برای تولیدکنندگان مزایای قابل‌توجهی دارد. این ابزار امکان معامله سریع، کاهش هزینه نگهداری، و حفظ ارزش سرمایه را فراهم می‌کند و ورود به بازار آن با سرمایه محدود نیز امکان‌پذیر است.