سهام نشاندهنده مالکیت بخشی از یک شرکت است و دارنده آن میتواند در سود، زیان و بعضاً تصمیمگیریهای شرکت شریک شود. آشنایی با انواع سهام و ویژگیهای هر یک، به سرمایهگذاران کمک میکند تصمیمهای هوشمندانهتری بگیرند و ریسک سرمایهگذاری خود را مدیریت کنند.در ادامه این مطلب، به معرفی انواع سهام از نظر شکل، حقوق، ماهیت و مدیریت شرکت، شرکتهای سهامی عام و خاص، روشهای ارزشگذاری سهام، نحوه خرید سهام و مزایای سرمایهگذاری در بورس پرداخته میشود.
خلاصه:
- سهام از نظر شکل (بانام، بینام)، حقوق (عادی، ممتاز، انتفاعی)، ماهیت آورنده (نقدی، غیرنقدی) و مدیریت شرکت (مدیریتی، کنترلی) تقسیمبندی میشوند و هر نوع سهم سطح ریسک و بازده متفاوتی دارد.
- ارزش اسمی، دفتری، بازار، جایگزینی و ذاتی، معیارهایی هستند که سرمایهگذار میتواند برای تشخیص قیمت منصفانه و تصمیمگیری بهتر در خرید و فروش سهام از آنها استفاده کند.
- سرمایهگذاری در بورس فرصت کسب بازدهی بالاتر، مشارکت در تصمیمگیری شرکتها، بهرهبرداری از نوسانات بازار، دریافت سهام جایزه و حق تقدم، و نقدشوندگی بالای داراییها را فراهم میکند.
سهام چیست؟
سهام یک ورقه بهادار مالکیت در شرکتها است که نشان میدهد دارنده آن بخشی از مالکیت شرکت را در اختیار دارد. وقتی فردی سهام یک شرکت را خریداری میکند، علاوه بر اینکه میتواند از سود و افزایش ارزش شرکت بهرهمند شود، گاهی حق رأی در تصمیمگیریهای مهم شرکت مانند مجامع عمومی را نیز دارد.
ارزش سهام بسته به عملکرد شرکت و شرایط بازار تغییر میکند و به این ترتیب، دارنده سهام هم در سود و هم در ضرر شرکت شریک میشود. به زبان ساده، داشتن سهام یعنی شریک یک شرکت بودن و مشارکت در موفقیت یا ریسکهای آن.
مطالب مرتبط: عرضه اولیه سهام چیست و چگونه کار میکند؟
اهمیت سهام در بورس
اهمیت سهام در بورس را میتوان در چند نکته کلیدی خلاصه کرد:
- سرمایهگذاری و کسب سود: سهام به سرمایهگذاران این امکان را میدهد که در سود و رشد شرکتها شریک شوند و از افزایش قیمت سهم یا دریافت سود نقدی بهرهمند شوند.
- تأمین مالی شرکتها: با انتشار سهام، شرکتها منابع مالی لازم برای توسعه فعالیتها، طرحهای جدید و پروژههای سرمایهگذاری را جذب میکنند.
- نمایش وضعیت اقتصادی: حجم و ارزش معاملات سهام در بورس، شاخصی برای سنجش سلامت و روند کلی اقتصاد کشور محسوب میشود و به تصمیمگیری سرمایهگذاران کمک میکند.
اهمیت شناخت انواع سهام برای سرمایهگذار
آشنایی با انواع سهام و ارزش آنها برای سرمایهگذاران بسیار حیاتی است، زیرا هر سهم با توجه به نوع و حقوق مالکیتی که به دارنده میدهد، سطح ریسک و بازده متفاوتی دارد. شناخت این تفاوتها به سرمایهگذار کمک میکند تا انتخابهای هوشمندانهتری انجام دهد، میزان ریسک را مدیریت کند و تصمیمات سرمایهگذاری مطابق با اهداف مالی خود بگیرد.
به عنوان مثال، سرمایهگذاری در سهام عادی ریسک بیشتری دارد اما امکان کسب سود بیشتر و مشارکت در تصمیمات شرکت را فراهم میکند، در حالی که سهام ممتاز با درآمد ثابت و اولویت دریافت سود، گزینهای مناسب برای سرمایهگذاران محافظهکار است.
همچنین درک انواع ارزش سهام مانند بازار، دفتری و ذاتی به سرمایهگذار کمک میکند قیمت منصفانه سهم را تشخیص دهد و فرصتهای سوددهی را بهتر شناسایی کند.
به طور خلاصه، شناخت کامل سهام و ویژگیهای آن، سرمایهگذار را قادر میسازد تا پرتفوی متنوع و بهینهای بسازد و در مسیر سرمایهگذاری هوشمندانه در بازار بورس موفقتر عمل کند.
انواع سهام در بورس
سهام شرکتها از جهات مختلف، مانند شکل، حقوق دارنده و ماهیت آن، به دستههای متفاوتی تقسیم میشوند. آشنایی با این طبقهبندیها به سرمایهگذاران کمک میکند تا با ویژگیها و مزایای هر نوع سهم بهتر آشنا شوند و تصمیمات سرمایهگذاری آگاهانهتری بگیرند.
۱. انواع سهام از نظر شکل
سهام از نظر شکل به دو نوع بانام و بینام تقسیم میشوند که هر دو در بورس قابل انتشار هستند.
سهام بانام
این نوع سهم، هویت دارنده را مشخص میکند و اطلاعات مالک در برگه سهام و دفتر ثبت سهام شرکت ثبت میشود. انتقال سهام بانام فقط از طریق مبادله رسمی امکانپذیر است.
مزیت مهم این نوع سهم این است که در صورت گم شدن یا سرقت، امکان سوءاستفاده وجود ندارد، زیرا تنها مالک اصلی میتواند آن را منتقل کند. محدودیت آن، نیاز به مراجعه دو طرف معامله به دفتر ثبت سهام برای انجام انتقال است.
سهام بینام
در سهام بینام، هویت مالک مشخص نمیشود و سهام بهصورت وجه حامل صادر میشود. ارزش این نوع سهام با سهام بانام یکسان است، اما انتقال آن بدون ثبت رسمی امکانپذیر است که ممکن است ریسک سوءاستفاده را افزایش دهد. شرکتها معمولاً این سهام را برای حفظ حریم خصوصی سهامداران یا ساده کردن نقل و انتقال منتشر میکنند.
نکته: هیچ محدودیتی برای انتشار تعداد سهام بانام یا بینام وجود ندارد و تمام سهام معاملهشده در بورس و سهام مدیران شرکتها، از نوع بانام است.
۲. انواع سهام از لحاظ حقوقی
از نظر حقوقی، سهام به عادی و ممتاز تقسیم میشود که هر کدام حقوق و مزایای متفاوتی دارند.
سهام عادی
سهام عادی، یکی از ابزارهای اصلی تأمین سرمایه شرکتهاست و بدون سررسید معامله میشود. دارندگان این سهام در سود و زیان شرکت و تصمیمات مهم آن شریک هستند و میتوانند در جلسات مجامع عمومی شرکت کرده و در انتخاب اعضای هیئت مدیره نقش داشته باشند. در صورت افزایش سرمایه، سهامداران عادی اولویت خرید سهام جدید را دارند.
سهام ممتاز
سهام ممتاز، برخلاف سهام عادی، معمولاً حق رأی ندارد اما درآمد ثابت و اولویت دریافت سود تقسیمشده دارد. دارندگان این نوع سهام در صورت انحلال شرکت اولویت دریافت داراییها را دارند و معمولاً سود مشخصی دریافت میکنند. سهام ممتاز میتواند برای تشویق کارشناسان یا مدیران شرکت نیز صادر شود.
سهام انتفاعی
این نوع سهم مالکیتی در شرکت ندارد و دارنده آن صرفاً از سود شرکت بهرهمند میشود. در صورت ورشکستگی، دارنده سهام انتفاعی نمیتواند ادعای دریافت ارزش اسمی سهم کند.
۳. انواع سهام از لحاظ ماهیت آورنده
سرمایه شرکتها از دو نوع سهم تشکیل میشود: نقدی و غیرنقدی.
سهام نقدی
این سهام با پرداخت نقدی یا ترکیبی از نقد و تعهدات مالی پرداخت میشود و دارنده آن میتواند از سود تخصیصیافته (DPS) بهرهمند شود.
سهام غیرنقدی
سهام غیرنقدی به صورت آورده غیرپولی، مانند ملک، تجهیزات یا اوراق بهادار پرداخت میشود و باید توسط کارشناس رسمی ارزشگذاری شود.
۴. سایر انواع سهام
سهام حق تقدم
این سهم از طریق آورده نقدی برای افزایش سرمایه شرکت صادر میشود و سهامداران فعلی اولویت خرید آن را دارند.
سهام جایزه
سهام جایزه از محل افزایش سرمایه یا انباشت دارایی شرکت به سهامداران تعلق میگیرد و بهصورت رایگان در پرتفوی آنها قرار میگیرد.
سهام مدیریتی (کنترلی)
سهام مدیریتی، سهمی است که دارنده آن میتواند در انتخاب اعضای هیئت مدیره و تصمیمگیریهای مهم شرکت نقش داشته باشد. میزان این نوع سهام بسته به تعداد اعضای هیئت مدیره و ساختار سهام شرکت تعیین میشود.
5. انواع سهام در بورس از لحاظ مدیریت شرکت
در بازار بورس، سهام شرکتها تنها وسیلهای برای سرمایهگذاری نیستند؛ بلکه برخی از آنها به دارنده خود قدرت تأثیرگذاری بر تصمیمات مدیریتی شرکت را میدهند.
سهام مدیریتی
سهام مدیریتی بخشی از سهام یک شرکت است که دارنده آن میتواند حداقل یکی از اعضای هیئت مدیره شرکت را تعیین کند. معمولاً افراد دارای این سهام بخش قابلتوجهی از سهام شرکت را در اختیار دارند و میتوانند در تصمیمگیریهای کلان شرکت نقش مؤثری ایفا کنند.
ارزش سهام مدیریتی به دلیل توانایی دارندگان آن در تأثیرگذاری بر تصمیمات مهم شرکت افزایش مییابد. این افراد دسترسی به اطلاعات داخلی و محرمانه شرکت دارند که به آنها امکان میدهد روند مدیریت و رشد شرکت را بهتر پیشبینی کنند. این دسترسی و نفوذ، ارزش سهام مدیریتی را نسبت به سایر سهام بیشتر میکند.
سهام کنترلی
سهام کنترلی، حداقل سهمی است که دارنده آن قادر است اکثریت اعضای هیئت مدیره را انتخاب کرده و کنترل کلی شرکت را در دست بگیرد. دارندگان این نوع سهام میتوانند علاوه بر انتخاب اعضای هیئت مدیره، در تعیین مدیرعامل و جهتگیری کلی شرکت نیز نقش داشته باشند.
میزان سهام لازم برای داشتن اختیارات کنترلی به ترکیب سهامداران و تعداد اعضای هیئت مدیره شرکت بستگی دارد. افراد حقیقی و حقوقی میتوانند صاحب سهام کنترلی باشند و با دسترسی سریع به اطلاعات شرکت، تصمیمات آگاهانه و مؤثری در بازار سرمایه اتخاذ کنند.
مطالب مرتبط: سود هر سهم (EPS) در بورس چیست + نحوه محاسبه آن
انواع شرکتهای سهامی
شرکتهای سهامی به طور کلی به دو دسته سهامی خاص و سهامی عام تقسیم میشوند که هر کدام ویژگیها و شرایط متفاوتی دارند.
شرکت سهامی خاص
در شرکتهای سهامی خاص، سهام تنها در اختیار موسسان و سرمایهگذاران محدود شرکت قرار دارد و به عموم مردم عرضه نمیشود. یکی از الزامات این نوع شرکتها وجود حداقل سه سهامدار است. در چنین شرکتهایی، سهامداران بر اساس درصد مالکیت خود در سود و زیان و داراییهای شرکت شریک هستند و کنترل شرکت در دست تعداد محدودی از افراد باقی میماند.
شرکت سهامی عام
شرکت سهامی عام برخلاف سهامی خاص، بخشی از سرمایه مورد نیاز خود را از طریق عرضه اولیه به عموم مردم تأمین میکند. حداقل تعداد سهامداران در این نوع شرکتها پنج نفر است. از آنجا که سهام شرکتهای سهامی عام معمولاً در بازار بورس معامله میشود، مالکیت آنها دائماً تغییر میکند و گستردگی بیشتری در تعداد سهامداران دارند.
انواع ارزش سهام در بورس
در بازار سرمایه، ارزش سهام شرکتها را میتوان از چند زاویه مختلف بررسی کرد. به طور کلی پنج روش اصلی برای تعیین ارزش سهام وجود دارد:
ارزش اسمی
ارزش اسمی سهم، قیمتی است که هنگام تأسیس شرکت برای هر برگه سهم تعیین و در اساسنامه درج میشود. این عدد معمولاً نشاندهنده قیمت واقعی سهم نیست و فقط به عنوان مرجع قانونی محسوب میشود. در بورس ایران، ارزش اسمی سهام عادی به طور پیشفرض ۱۰۰۰ ریال یا ۱۰۰ تومان است. محاسبه آن از طریق فرمول زیر انجام میشود:
ارزش اسمی = سرمایه شرکت ÷ تعداد سهام منتشرشده
ارزش دفتری
ارزش دفتری هر سهم نشاندهنده سهم دارنده از داراییهای شرکت پس از کسر بدهیها است. در واقع، حقوق صاحبان سهام برابر با مجموع داراییها منهای بدهیهاست و با تقسیم این عدد بر تعداد سهام، ارزش دفتری هر سهم به دست میآید. معمولاً در ابتدای تأسیس شرکت، ارزش اسمی و دفتری یکسان هستند.
ارزش بازار
ارزش بازار (Market Capitalization) قیمتی است که سهم در بازار بر اساس عرضه و تقاضا معامله میشود. این ارزش نشاندهنده میزان سرمایهای است که سهامداران برای خرید کل سهام یک شرکت پرداخت میکنند و با فرمول زیر محاسبه میشود:
ارزش بازار = تعداد سهام منتشرشده × قیمت روز هر سهم
ارزش جایگزینی
ارزش جایگزینی (Replacement Cost) بیانگر هزینهای است که شرکت باید برای خرید یا تأسیس مجدد داراییهای مشابه پرداخت کند.
این روش نشان میدهد که اگر شرکت قصد فروش داراییها را نداشته باشد، سودی از تفاوت قیمت به دست نمیآید، اما در صورت فروش، سود عملیاتی حاصل میشود. ارزش جایگزینی شامل تمام هزینههای لازم برای راهاندازی مجدد شرکت تا وضعیت فعلی است و با تقسیم آن بر تعداد سهام، ارزش جایگزینی هر سهم محاسبه میشود.
ارزش ذاتی
ارزش ذاتی (Intrinsic Value) بیانگر ارزش واقعی سهم است و مستقل از قیمت بازار تعیین میشود. این ارزش بر اساس خالص داراییها، جریانهای نقدی آینده، نرخ رشد و سود پیشبینی شده محاسبه میشود. برای محاسبه خالص ارزش داراییهای هر سهم از دادههای مالی شرکت استفاده میشود تا ارزش واقعی سهم برای سرمایهگذاران مشخص شود.
ارزش ذاتی با مقادیر زیر محاسبه میشود:
- خالص ارزش داراییها
- جریانهای نقدی
- نرخ رشد
- سود آنی در آینده
برای محاسبه خالص ارزش داراییهای هر سهم از فرمول زیر استفاده میشود:
چگونه سهام یک شرکت را خریداری کنیم؟
برای ورود به بازار بورس و خرید سهام شرکتها، ابتدا لازم است در سامانه سجام ثبتنام کنید. پس از ثبتنام و دریافت کد ۱۰ رقمی، باید هویت خود را احراز کنید؛ این کار میتواند از طریق مراجعه به دفاتر پیشخوان دولت یا استفاده از اپلیکیشنهای معرفیشده در سامانه سجام انجام شود.
پس از تکمیل مراحل احراز هویت، کد بورسی برای شما صادر میشود. با داشتن این کد، میتوانید در یکی از کارگزاریهای معتبر ثبتنام کنید و نام کاربری و رمز عبور برای دسترسی به پنل معاملاتی دریافت کنید. از این طریق میتوانید وارد حساب خود شده و به راحتی اقدام به خرید و فروش سهام نمایید.
در مطلب «همهچیز درباره وام با وثیقه سهام: مزایا، ریسکها و نکات تصمیمگیری» به طور مفصل در مورد مفهوم وام با وثیقه سهام، مزایا، ریسکهای احتمالی، نکات مهم پیش از دریافت و استراتژیهای تصمیمگیری هوشمندانه صحبت کردهایم.
مزایای خرید سهام
ممکن است این سؤال پیش بیاید که چرا برخی افراد خرید سهام را به سرمایهگذاری در بانک یا اوراق با درآمد ثابت ترجیح میدهند. در ادامه، مهمترین مزایای سرمایهگذاری در بازار سهام را بررسی میکنیم:
- امکان کسب بازدهی بالاتر: سرمایهگذاری در بورس، با وجود ریسک بالاتر نسبت به بازارهای سنتی، فرصت دستیابی به سود بیشتری را فراهم میکند. سرمایهگذارانی که با دانش و تحلیل اقدام کنند، میتوانند از افزایش قیمت سهام و سود تقسیمی سالانه شرکتها بهرهمند شوند.
- حق رأی و مشارکت در تصمیمگیریها: برخلاف سپردههای بانکی یا اوراق با درآمد ثابت، سهامداران میتوانند در مجامع عمومی شرکت حضور داشته و در تصمیمگیریهای مهم، از جمله انتخاب هیئت مدیره و نحوه تقسیم سود، سهمی فعال داشته باشند.
- بهرهبرداری از نوسانات بازار: بازار بورس فرصت استفاده از تغییرات کوتاهمدت قیمت سهام را فراهم میکند. سرمایهگذاران میتوانند با خرید و فروش به موقع، بازدهی بیشتری نسبت به سود ثابت بانک یا اوراق با درآمد ثابت کسب کنند.
- دریافت سهام جایزه و حق تقدم: سهامداران همواره در اولویت خرید سهام جدید هستند و در صورت افزایش سرمایه شرکت، میتوانند از حق تقدم یا سهام جایزه بهرهمند شوند. این مزیت امکان افزایش سرمایه بدون صرف هزینه اضافی را برای سرمایهگذار فراهم میکند.
- نقدشوندگی بالا: یکی از مزیتهای مهم بورس، قابلیت نقد کردن سریع داراییهاست. سرمایهگذار میتواند هر زمان که بخواهد، سهام خود را بفروشد و آن را به وجه نقد تبدیل کند. انتخاب سهام با حجم معاملات بالا، این امکان را سادهتر و سریعتر میکند.
سخن آخر
سرمایهگذاری در بورس تنها خرید و فروش سهام نیست؛ بلکه آشنایی با انواع سهام، حقوق و مزایای هر یک، نقش مهمی در موفقیت سرمایهگذار دارد. سهام عادی، ممتاز، بانام، بینام، نقدی، غیرنقدی، مدیریتی و کنترلی هرکدام ویژگیها و سطح ریسک متفاوتی ارائه میکنند.
شناخت این تفاوتها و درک روشهای ارزشگذاری، امکان تصمیمگیری هوشمندانه، مدیریت ریسک و ساخت پرتفوی متنوع را برای سرمایهگذار فراهم میکند. در نهایت، سرمایهگذاری آگاهانه در بورس میتواند راهی مؤثر برای کسب بازدهی بیشتر و مشارکت در رشد اقتصادی شرکتها باشد.
